Wincenty Witos, a może Witosz…? O genealogii premiera

Witos przemawiający do tłumów w Rakszawie w 1933/ fot. Wikimedia Commons

Urodził się w chłopskiej rodzinie. W 1909 roku został wójtem Wierzchosławic – podtarnowskiej miejscowości, w której przyszedł na świat i z której pochodzili jego przodkowie. Co wiemy o genealogii Wincentego Witosa? I jaka historia wiąże się z jego nazwiskiem?

Wincenty Witos był jednym z trojga dzieci Wojciecha i Katarzyny Witosów. Urodził się w we wsi Wierzchosławice, która swą nazwę zawdzięcza pierwszemu właścicielowi z rodu Sulimów – Wierzchosławowi. Młodszy brat Witosa – Andrzej – również był związany z ruchem ludowym. O swojej genealogii Wincenty pisał:

Pochodzę z tych, których losy długie wieki rzucały pod nogi i na pastwę drugich, tak pod względem politycznym, jak i materialnym, a więc z klasy chłopskiej. Gorzej jeszcze, bo w tej klasie należałem do wydziedziczonych i najbardziej upośledzonych, połykając gorzki chleb skrajnej nędzy.

Wincenty Witos, mając 25 lat, poślubił Katarzynę Tracz, również pochodzą z Wierzchosławic. Ich akt ślubu znajduje się w aktach parafialnych z roku 1898. Odnotowano w nim, że Wincenty Witos urodził się 21 stycznia 1874 roku, był kawalerem, synem Wojciecha i Katarzyny Sroki, zajmował się rolnictwem i mieszkał w domu nr 33. Z kolei Katarzyna Tracz była od swojego wybranka starsza o 3 lata, rodzicami byli Jakub i Marianna z d. Leck. Świadkami ślubu byli rolnicy – Andrzej Jonak i Jan Rymek. Rok później rodzi się córka Witosów – Julia.
Ich dom należał do ojca przyszłego premiera – Wojciecha. Znajdowała się w nim stajenka, przerobiona później na izbę i małą sień, w której trzymano krowę. Dach pokryty był słomą, ściany wylepiane gliną wewnątrz i zewnątrz, bielone, okna były sześciodzielne. Był to typowy dom przeciętnej podtarnowskiej wsi. Duża część domu należała do ciotki Wincentego – Marii. Jej część wykupił później Wojciech. Na parceli obok Witosowie posiadali stajnię. Po śmierci ojca w 1911 roku zagrodę odziedziczył brat Wincentego – Andrzej, który 10 lat później ją sprzedał. Dopiero w 1971 roku potomkowie Witosów wykupili ją i przeznaczyli budynek na cele muzealne.

Akt ślubu Wincentego Witosa

Witos czy Witosz?

Przeglądając księgi parafialne z Wierzchosławic, w 1874 roku pod numerem 4 zapisano akt urodzenia Wincentego Witosa. Jego ojciec – Wojciech – był chłopem nieposiadającym ziemi i zabudowań. Rodzina prawdopodobnie mieszkała u innych chłopów, utrzymując się z pracy najemnej. Dziadkami premiera był Jan Witos oraz Klara z d. Gdowska. Z kolei jego matka – Katarzyna – była córką Jana Sroki oraz Marianny z d. Bugaj.

Wojciech i Katarzyna Witosowie pobrali się w listopadzie 1870 roku. On miał 28 lat, ona 29. To pozwoliło, by odnaleźć dalsze koligacje rodzinne. W 1841 roku, w domu nr 33, tym samym, w którym ponad 50 lat później mieszkał premier Witos, urodził się jego dziadek – Wojciech. Jego ojciec – Jan – posiadał gospodarstwo o obszarze nie większym niż 1/4 łana. Był synem Piotra i Elżbiety córki Stanisława Bryla. Co ciekawe, Wojciech urodził się ponad nazwiskiem… Witosz! Pod tym samym nazwiskiem Jan ślubował wierność i uczciwość małżeńską w 1826 roku. By potwierdzić tę wersję, konieczne było odnalezienie aktu urodzenia Jana Witos(z)a. Jego chrzest odnotowano w księgach parafialnych Wierzchosławic z 1806 roku. Zapisano, że ojcem był… Piotr Witos, który 4 lata wcześniej pobrał się z Elżbietą w Gosławicach. I w tym akcie występuje jako Witos.

 

Do przeczytania pozostało jeszcze 70% treści. Cały artykuł dostępny jest w More Maiorum 12(59)/2017, który można bezpłatnie pobrać poniżej: