Na co umierali nasi przodkowie? Przyczyny zgonów w jednej z wielkopolskich parafii

Wpisy dokonywane w księgach zgonów dają nam nie tylko informacje o tym, jaki zawód wykonywali nasi przodkowie, ale także to, na co umierali. Choć często zdarza się, albo z braku wiedzy medycznej, albo niechlujstwa księdza, że najczęstszą „przyczyną” śmierci jest „starość”. Jednak dosyć szczegółowo odnotowywano ten fakt w księdze zgonów parafii Nekla.

Liber Moruorum, czyli księga zgonów obejmująca lata od 1795 do 1843 roku, z parafii rzymskokatolickiej Nekla, znajdują się w Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu. Księgę rozpoczyna drukowana instrukcja nowego sposoby dokonywania wpisów parafialnych do ksiąg metrykalnych.

Zarządzenie-instrukcja, zajmująca strony od 1 do 62 – pisana jest w dwóch kolumnach: po lewej w języku niemiecku, po prawej w języku polskim.

Urządzenie jak na przyszłość w układaniu lepszym Metryk kościelnych iako też w przesełaniu corocznej wiadomości o Narodzonych, Umarłych, Zaślubionych i Komunikujących zachować się należy.

My Fryderyk Wilhelm, z Bożey Łaski Król Pruski (etc.) Wiadomo czynimy całemu w Prowinyi naszej Pruss-południowych Duchowieństwu…

Na stronie 62 wpisano różne przyczyny zgonów. Miała to być podpowiedź dla księży – także w formułowaniu późniejszych sprawozdań rocznych. Zachowano oryginalną pisownię.

Schema  F

Spisanie Umarłych, podług Chorób Głównych Głównych inspekcji N. W roku 1766

Imiona chorób głównych:

płci męskiey,  płci żenskiey,  summa obojga

  1. Niewczas i nieżywo na świat wydane,
  2. Na wielką Chorobę i na Zęby,
  3. Na Chrosty,
  4. Na Odrę i Ospice,
  5. Na Kaszel,
  6. Na Chorobę Angielską,
  7. Na Robaki, Chrosty w Ustach, i inne Choroby dziecinne,
  8. Kobiety przy Porodzeniu,
  9. W Połogu po tym,
  10. Na Apoplexyą,
  11. Na kalectwo i Paraliz,
  12. Na Podagrę,
  13. Na Suchoty,
  14. Na Fluss katarowy, i ciężkość ciężkość Piersiach,
  15. Na Puchliznę i Nabrzmienie,
  16. Na Dyaryą i na Kolki,
  17. Na Febrę, Katarową, malignową,
  18. Na Bol w Bokach,
  19. Na Kamień,
  20. zewnętrzne Wrzody, bolączki, Płyniecie, Uście Krwi,
  21. Wypęknięcie,
  22. Raka,
  23. Z starości , i na Letarg,
  24. Na rózne Rodzaie nieszczęśliwych Przypadków.

W instrukcja znajdują się także obszerne uwagi dotyczące sposobu prowadzenia notatek o stanie zdrowia społeczeństwa parafii

Autorka: Ewa Olejnik-Urban