102 lata temu urodziła się Krystyna Feldman – potomkini Węgrów [wywód przodków]

fot. Wikimedia Commons, Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported

1 marca 1916 r. we Lwowie urodziła się Krystyna Feldman – aktorka znana głównie z roli „Babki Kiepskiej” oraz „Nikifora”. Była córką aktora, wnuczką inspektora austriacko-węgierskiej policji, urodzonego na Węgrzech…

Ferdynand Feldman – ojciec aktorki, również występował przed publicznością. Specjalizował się w odgrywaniu ról szekspirowskich. Pochodził z Krakowa – tam ukończył Akademię Sztuk Pięknych, następnie grał na deskach warszawskich teatrów. Informacje o rodzinie Feldmanów przynosi nam spis krakowskiej ludności z 1880 roku.

Ferdynand Feldman jako Wodnik w Zatopionym dzwonie Gerharta Hauptmanna, ok. 1910 r./ fot. Wikimedia Commons

Ferdynand Feldman jako Wodnik w Zatopionym dzwonie Gerharta Hauptmanna, ok. 1910 r./ fot. Wikimedia Commons

Głowa rodziny – Herman, dziadek Krystyny Feldman, miał wówczas 48 lat. Urodził się w Kusinie na Węgrzech. Deklarował wyznanie mojżeszowe, a w kontaktach towarzyskich posługiwał się językiem niemieckim. Z zawodu był cesarsko-królewskim strażnikiem cywilno-policyjnym. Jego żona – Fanny, była o 3 lata młodsza, rodem z Krakowa.

Krakowskie spisy

Para miała trójkę synów – najstarszego Franciszka Ksawerego – praktykanta sądu krajowego; Maurycego Bernarda – kaprala 20. pułku piechoty, a następnie porucznika 95. pułku piechoty; oraz najmłodszego – Ferdynanda – wpierw buchaltera, później aktora. Rodzina zatrudniała również służącą. Co ciekawe, tylko Ferdynand i Franciszek deklarowali posługiwanie się językiem polskim.

Spis ludności z 1880 roku/ fot. szukajwarchiwach.pl

Spis ludności z 1880 roku/ fot. szukajwarchiwach.pl

Rodzinę tę odnotowano również w spisie ludności, przeprowadzonym w 1870 roku. W Internecie nie są jednak dostępne spisy z działu VII, w którym zapisano Hermana Feldmana.

Indeks do spisu ludności z 1870 roku/ fot. szukajwarchiwach.pl

Indeks do spisu ludności z 1870 roku/ fot. szukajwarchiwach.pl

Kariera zawodowa Ferdynanda Feldmana nabierała rozpędu – występował w teatrach m.in. w Poznaniu, Lublinie, Częstochowie czy Łodzi. W 1890 roku został aktorem Teatru Wielkiego we Lwowie, z którym związany był 25 lat. Jego pierwszą żoną była aktorka Paulina Gąsiorowska. Po jej śmierci, w 1910 roku ożenił się z lwowską śpiewaczką operową – Katarzyną Anną Sawicką. Zmienił wówczas wiarę, przyjmując chrzest rzymsko-katolicki.

Dziadek doktor

Matka Krystyny Feldman urodziła się 8 marca 1886 we Lwowie*, przy ulicy Fredro 2, a została ochrzczona 11 dni później. W akcie chrztu zapisano, że ojciec – Edward Sawicki, był doktorem medycyny, synem Józefa oraz Katarzyny z Bernalewskich. Matka chrzczonej dziewczynki – Maria Ligęza, była córką Edwarda i Katarzyny z Kriegs(c)haberów.

Akt chrztu Katarzyny Anny Sawickiej, par. św. Andrzeja we Lwowie/ fot. AGAD

Akt chrztu Katarzyny Anny Sawickiej, par. św. Andrzeja we Lwowie/ fot. AGAD

Pierwszy debiut Katarzyny Anny Sawickiej miał miejsce w 1909 roku w Poznaniu. Słownik biograficzny teatru polskiego podaje, że

wyróżniała się dobrym głosem mezzosopranowym, muzykalnością i pracowitością; grą aktorską, jak pisał D. Baranowski, „obmyśloną do najdrobniejszego szczegółu, dyskretną i wyrównaną”.

Zawody, jakie wykonywali rodzice, z całą pewnością miały wpływ na życie Krystyny Feldman. Już jako mała, zaledwie 5-letnia dziewczynka, odgrywała swoje pierwsze role. Po śmierci jej ojca w 1919 roku, matka kształciła ją w prywatnym lwowskim studio aktorskim prowadzonym przez aktora Janusza Strachockiego.

Łączniczka AK

W 1934 roku Krystyna Feldman ukończyła lwowskie gimnazjum, a następnie zdała eksternistycznie maturę. Dwa lata przed wybuchem II wojny światowej ukończyła Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej w Warszawie. Następnie debiutowała na deskach lwowskich i łuckich teatrów. W momencie rozpoczęcia działań wojennych, wróciła do Lwowa. Rodzina cechowała się patriotyzmem – znane są opowieści, że w domu Feldmanów znajdowały się dwa ołtarzyki – jeden poświęcony Papieżowi, drugi marszałkowski Piłsudskiemu. Krystyna Feldman swoją postawę patriotyczną przedstawiła, kiedy w 1942 roku została łączniczką w Armii Krajowej.

Do lwowskiego teatru wróciła już w 1944 roku, tuż po wyzwoleniu miasta. Wcieliła się wówczas w postać Staszka w inscenizacji „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. Następnie występowała w Łodzi, Katowicach, Szczecinie, Opolu, Krakowie i Poznaniu.

Wywód przodków

W 1980 roku Służba Bezpieczeństwa rozpracowywała Krystynę Feldman, nadając tej operacji kryptonim „Aranżerka”. Było to spowodowane podpisaniem przez Feldman listu w obronie autonomii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W momencie ogłoszenia stanu wojennego, w obawie przed internowaniem, aktorka ukrywała się u przyjaciół.

Kariera aktorki telewizyjnej rozpoczęła się w 1953 rolą dewotki w filmie „Celuloza”. Następnie grała wiele epizodycznych ról, a szerokiej publiczności dała się poznać w latach 80., występując w „Yesterday” Radosława Piwowarskiego.

Aktorka zmarła 24 stycznia 2007 roku w Poznaniu. Dwa lata przed śmiercią została odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Wywód przodków Krystyny Feldman

Wywód przodków Krystyny Feldman

*Wikipedia błędnie podaje datę 7 marca 1886 roku, jako dzień narodzin

Alan Jakman

Pomysłodawca powstania periodyku More Maiorum. Od ponad 9 lat interesuje się genealogią. W tym czasie ustalił, że jego przodkowie byli niemieckimi kolonistami sprowadzonymi najprawdopodobniej do wyrębu lasów w połowie XVII w. w okolice Gór Orlickich. Publikuje artykuły dotyczące historii rodzinnego miasta w portalu bielsko.biala.pl.